İSLAMDA ESTETİK VE BEDENİN GÖRÜNTÜSÜ

Dr. Mustafa KELEBEK

1. İslam’da temizlik ve estetik anlayışın genel özelliği nelerdir?

İslâm, hem maddî (necaset, kir, pas) hem de manevî (şirk, rics, vakr, hades) kirlerden arınmayı, farz kılmıştır. Mesela, mescitlerdeki ibadetimiz, okullardaki dersimiz, işyerindeki meşru ticaretimiz ve hanelerimizdeki istirahatımız temiz davranış iken, diskolar, gazinolar, kumarhaneler ve diğer kirli ilişkiler, hem bedenen hem de ruhen bizi yıpratır, fıtratımızı bozar, kirletir.

Hayatın değişik alanlarında, sanatta, edebiyatta, mimaride, giyim ve kuşamda, musikîde, hatta tüm varlık alanında, güzel ile çirkinin, âhenk ile uyumsuzluğun, zarafet ile kabalığın, kemal ile nâkısın mihenk taşı İslâmî Estetiktir.

Nitekim Rasulullah;“Allah güzeldir, güzel olanı sever = جميل يحب الجمال إن الله “ buyurmaktadır.

Her konuda ümmetine örnek olan Hz. Peygamber, mescidde i’tikâfa girdiğinde dahi hanımlarına saçlarını yıkatır, taranır ve aynaya bakardı. Allah Rasûlü, bir gün, vefat eden birinin cenaze merasimine katılmıştı. Ölenin yakınları mezar kazdılar. Ancak Allah’ın Elçisi mezarın bir köşesinde düzeltilmemiş bir yer gördü. O tümseğin de kazılmasını istedi. Yanındakiler, “Az sonra üzerine toprak dökeceğiz kapanacak, ne zararı olabilir?” dediler. Bunun üzerine Hz. Peygamber: „Orayı da düzeltiniz; zira Müslüman yaptığı işi güzel yapar“ buyurdu.

Müslüman, gerek günlük hayatı, gerekse sosyal hayatında, nezaket kurallarına uygun davranmalı, sade ve güvenli halini sürdürmeli, estetik değerlere bağlı kalmalı, ama taklitten kaçınmalı ve kendi ahlâkî ölçülerini önemsemelidir.

Nitekim Rasulullah;“Kim başka bir topluma özenti duyarsa o kimse, o toplumdan olur = من تشبّه بقوم فهو منهم “ buyurmaktadır. (Ebu Davu, hadis no: 4031).

2. İnsan vücudunun tabîi şekli üzerine neleri bilelim?

Bu konuda aşağıdaki Ebu Hüreyre Hadîsini hatırlamak faydalı olur:

-Vücudun fıtri yapısı şu beş şeyin yerine getirilmesiyle korunur: sünnet olmak, etek tıraşı olmak, bıyıkları kırpmak, tırnak kesmek ve koltuk altı kıllarını yolmak (الْفِطْرَةُ خَمْسٌ: الْخِتَانُ، وَالاِسْتِحْدَادُ، وَقَصُّ الشَّارِبِ، وَتَقْلِيمُ الأَظْفَارِ، وَنَتْفُ الإِبْطِ ). (Buhari, hadis no:5891; Müslim, hadis no:257 ).

Bir başka hadiste ise fıtratın 10 olduğu ifade buyurulur, yukarıdaki 5 maddeye ilaveten; misvak kullanmak, burna su vermek, mafsalları yıkamak, su ile istincada bulunmak ve ağzı su ile çalkalamak ilave edilir. (Müslim, Taharet, 56; Ebu Davud, Taharet, 29; Tirmizi, Edep, 14; Nesai, Zinet, 1; Ibn Mâce, Taharet, 8; Ahmed b. Hanbel, VI/137)

Süslenme

Özellikle, cildin sadeliğini koruyan nemlendirici kremler, süslenmenin en basit şeklidir. Süslenmek isteyen, güzelleşmekte haram madde içeren kozmetikler kullanmamalıdır. Meselâ domuz yağı içeren kremlerin yumuşatıcı olarak, alkol ihtiva eden bazı parfüm, deodorant ve sprayllerin kullanılması Müslüman açısından mümkün değildir.

Sağlığa zararlı güzellik maddeleri kullanılmamalıdır. İslâm, tıbba itibar eder ve „hâzik ve âdil“ bir doktor tarafından „zararlı“ olduğu tespit edilen besin maddesi ile süs maddelerini memnu sayar. Zira Müslüman’ın bedeni, elbisesi ve bulunduğu mekânı temiz tutması farzdır.

Saç boyama

İslam Hukukunda saç boyamayı yasaklayan bir hüküm yoktur. Bazı rivayetlerde erkeklerin saçlarını siyaha boyamaları mekruh sayılmıştır. Onun dışındaki renklerle ilgili herhangi bir sınırlama yoktur. (يجوز صبغ الشعر بكل لون غير السواد). Ayrıca saç boyası gusül abdestine mani değildir. (bk. Müslim, Libas, 79; Nesâî, Zinet, 15; Ebû Dâvud, Tereccül, 18; Ahmed b. Hanbel, I,165, 356, II, 261, 499, III,160, 322).

Boya malzemesi olarak Rasulullah, kınayı tavsiye etmiştir. (bk. Ebû Dâvud, Tereccül, 18; Tirmizî, Libâs, 20; Nesâî, Zîne, 16; Ibn Mâce, Libâs, 32; Ahmed b. Hanbel, V, 147, 150, 154). Saçın meşru surette boyanması hususunda yaşlı, genç farkı yoktur. (والحكم للشباب والشيوخ في ذلك سواء).

Saç kesme ve bıyık kesme- saç ve bıyık uzatma

Bu konuda esas olan şekil, başka medeniyet ve dinsel taklitlere düşmemektir. Saç ve sakalın normal halde bırakılması, bıyıkların kırpılması en uygun şekildir. Saçın tıraş edilmesinde de mahzur görülmemiştir. (Buhari, hadis no: 5892-5893; Müslim, hadis no: 259-260; Tahavi, Şerhu Meâni’l-Âsâr, IV, 230; İbn Âbid’in, Reddu’l-Muhtâr, II, 550).

Kadınlar için saçın uzatılması, kadınlık endamı açısından daha değerlidir.

3. Neler insan bedenine müdahale sayılır?

İnsan vücudunun tabîi yapısını bozan her türlü değiştirme, insana müdahale sayılır. Mesela, saçın iç yapısına müdahale ederek saç rengini değiştiren tüm kimyasal maddelerin sağlık çısından sakıncaları vardır. Mesela, saç boyalarındaki phenilendiamin (PDA), otoluylendiamin, Resorcin, alpha naphthol gibi maddelerin böbrek, karaciğer ve kalbe zarar verdiği hekimlerce söylenmektedir. İslam’da sağlığı korumak farz olduğundan bu hususlara dikkat edilmesi gerekir.

Dövme yaptırma

Buhari ve Müslim’de rivayet edilen hadislerde, Peygamber Efendimizin dövme yapmayı ve yaptırmayı yasaklaması, bunları yaptıranın İlahi Rahmete liyakatini kaybettiğini bildirmesi bize yön vermektedir.

Kaş aldırma

Hayatî ve zarurî bir maslahat yoksa, vücutta bulunan mevcut durumu değiştirmeye gitmemek lâzımdır.

Peygamberimiz (s.a.s.), kaşını incelttiren kadının ve bu işi yapanın davranışını uygun görmemiştir (فحرام لأن النبي صلى الله عليه وسلم لعن النامصة والمتنمصة نتف شعر الحواجب وترقيقها ).

(bk. Buhârî, Libas,84; Tefsiru Sûre 59/4; Müslim, Libas, 120).

Fakat Ibn Âbidîn gibi bazı İslâm âlimleri, çeşitli hormon bozukluklarından ötürü yüzünde anormal olarak biten kılları kadının koparabileceğini uygun görmüşlerdir.

Estetik ameliyat

İslâm, insanın şahsiyetini küçülten davranışları kabul etmez. Normal yapısında sun’î değişiklik yaptırmayı uygun görmez. (bk. Nisa, 4/119; Buhari, Libas 82-87; Müslim, Libas, 119, 120; Ebu Davûd, Teraccül 5; Tirmizi, Libas 25).

Ancak bedende sonradan meydana gelen arıza ve noksanlıkların telafisini onaylar. Rasûlullah Efendimiz harpte burnu kesilen bir sahabînin çirkin görünümünü gidermek için altından burun yaptırmasına müsaade etmiştir. (Ebû Dâvûd, Hatem, 7; Tirmizî, Libas 31; Nesâî, Zinet 41).

Çıkan dişlerin yerine protez kullanmak ve dolgu yaptırmak, câizdir. (Merginânî, Hidâye IV/83; Kâsânî, Bedâyî V/132; Zuhayli, el-Fıkhul-İslâmî VI/544.)

Doğuştan gelen bir arızanın giderilmesi de caizdir. (Kurtubî V/393).

Comments are closed.